Boeken en tijdschriften

Hier bespreken we enkele franciscaanse boeken die de laatste maanden bij ons op de markt kwamen.
Maar we beginnen met een boek dat niét over Franciscus gaat, maar dat geschreven werd door onze eigen medebroeder Klaas Blijlevens over de grootste mysticus van Vlaanderen: Jan van Ruusbroec.

Blijlevens Klaas, God, een liefdesverhaal. De minnemystiek van Ruusbroec, 224 blz., Halewijn, 2007.

Mystiek klinkt in de oren van de moderne mens mysterieus. Mysteries wekken nieuwsgierigheid. Ze maken in de onderlagen van ons bewustzijn diepe verlangens wakker naar een antwoord op het mysterie van het leven zelf. Het diepste mysterie, de uiteindelijke betekenis van het leven, zijn oorsprong en bestemming, wordt in onze moderne westerse samenleving zelden nog ter sprake gebracht. We zijn bezig met de buitenkanten van het mensenleven en de diepere levensvragen liggen toegedekt onder materiële beslommeringen en activiteiten. We worden aangepraat dat de wereld, de mens en het leven binnenwereldlijk maakbaar en beheersbaar zijn. En tegelijkertijd ondervinden we bij ingrijpende gebeurtenissen dat dit een illusie is. Nooit eerder zijn zoveel mensen tegelijkertijd op zoek gegaan naar innerlijk houvast en zingeving. In deze nieuwste tijd, the new age, bracht deze zoektocht een grabbelton van antwoorden bij elkaar, bijeengebracht van alle kanten en uit alle soorten religies en levensfilosofieën, voor elk wat wils. Daarbij wordt echter een oude schat over het hoofd gezien: de christelijke mystieke weg.

In onze Nederlanden was de middeleeuwse Jan Ruusbroec een gezaghebbend leidsman op die zoektocht. Een grootmeester, waarvan tot op onze dagen de geschriften nog een betrouwbare leidraad zijn.

Broeder Klaas Blijlevens werd, ondanks de soms moeilijke middeleeuwse stijl, maar bij het nader bestuderen door de verhelderende beschrijvingen in de geschriften van Ruusbroec, bij de hand gegrepen op zijn eigen zoektocht. Zijn ontdekkingstocht beschrijft hij in zijn boek: “God, een liefdesverhaal. De minnemystiek van Ruusbroec”.

Kardinaal Danneels zegt in zijn voorwoord op het boek: “Klaas Blijlevens leidt ons met vaste tred binnen in de mystieke wereld van onze grootste mysticus: Jan Ruusbroec. Hij is een ervaren en betrouwbare gids in het land van de ‘minne’ en de Godservaring. ‘De milde en zachtzinnige Ruusbroec krijgt steeds meer lezers en hij begint de mensen te begeleiden die willen ingaan op de roepstem om te leven in inniger verbondenheid met Hem’ schrijft Klaas. Mogen er nog meer lezers en gidsen komen. Wat Ruusbroec deed voor de claris Margriet van Brussel in de veertiende eeuw, doet Blijlevens voor nieuwe lezers van onze tijd en wij zijn hem hier heel dankbaar om.”

Br. Hugo Gerard.

Francesco, het leven van Franciscus van Assisi van wieg tot graf in beeld. Pentekeningen van Jan Philippus, tekst van Jacques Wijnen, 114 blz., 2007. Uitgegeven door Provincialaat Minderbroeders Kapucijnen, Van der Does de Willeboissingel 12, 5211 CB ’s-Hertogenbosch, Nederland.

Jan Philippus is al lang geen onbekende meer in Nederland en in de kapucijnenwereld.

Na zijn studies stuurde zijn oversten hem naar de academie omdat zij zagen wàt een kunstenaar hij was. Na deze vorming in de kunst werd hij missionaris op Sumatra. Daar ontplooide hij zijn talent als schilder en glazenier. Maar in de Nederlanden kende men hem vooral als pentekenaar. Ook Handdruk mocht destijds enkele van zijn kunststukken afdrukken.

In 2005, bij het jubileum van 100 jaar missionarisleven van de Nederlandse kapucijnen, werd een bundel tekeningen van hem uitgegeven onder de titel Preken in beelden. In 2007 vierden de kapucijnen in Tilburg ‘125 jaar als zelfstandige ordesprovincie’ en ook nu had men het gelukkig idee voor die gelegenheid een boek tekeningen uit te geven van Jan Philippus.

In de lade van het Missiesecretariaat bewaarden men sedert 1998 een schat van tekeningen van hem: het leven van Franciscus van Assisi. Het waren stuk voor stuk ‘monumentjes’.

Omdat de kijker misschien het leven van Franciscus niet voldoende kent om de draad in het verhaal te ontwaren schreef een andere medebroeder, Jacques Wijnen, bij elke bladzijde een korte begeleidende tekst. – Ook Jacques heeft reeds meerdere publicaties op zijn naam! –

Door deze heldere ‘begeleidingen’ wint deze bundel met tekeningen meteen aan inhoud en waarde. En omdat ze zo eenvoudig zijn kan dit boek ook aan kinderen en jongeren aangeprezen worden. Zij genieten dan niet alleen van de prachtige tekeningen – die bijzonder expressief zijn – maar leren zo ook Franciscus beter kennen. Trouwens, eigenlijk kunnen deze kunststukjes ook veel dienst bewijzen als kleine kaarten of posters. De uitgever zou vele mensen door het maken daarvan een dienst bewijzen.

We hopen dat dit boek een grote verspreiding kent. Het kan besteld worden op het provincialaat van de Nederlandse provincie (adres zie hoger), en ook op het provincialaat van de Vlaamse kapucijnen, Ossenmarkt 14, 2000 Antwerpen.
Aan Jan Philippus, Jacques Wijnen, Huub Boelaers en de uitgevers van dit boek van harte proficiat!

Br. Jan Wouters.

Sigismund Verheij en Theo Zweerman, Om respect en mededogen. Levenskunst bij Franciscus en Clara van Assisi, Valkhof Pers, Nijmegen, 2007, 192 blz.

In het najaar van 2005 stierven kort na elkaar Theo Zweerman en Sigismund Verheij, twee Nederlandse franciscanen die gangmakers waren in de herbronning van de franciscaanse spiritualiteit in ons taalgebied. Dit boek dat naar aanleiding van hun overlijden werd samengesteld en dat tevens een eerbetoon is aan de beide franciscanologen, bevat een zorgvuldige selectie van een aantal artikelen, lezingen en preken die ons laten genieten van de vruchten van hun levenslang gesprek van de auteurs met Franciscus en Clara.

Zij tonen ons hoe Franciscus en Clara met hun leven een evangelisch antwoord gaven op de diepgaand veranderende samenleving van Assisi in hun dagen. En zij actualiseren dit antwoord. En zo schenken zij ons rijke inzichten in de wijze waarop de levenskunst van Franciscus en Clara niet alleen weldadig was voor hun samenleving, maar ook voor onze tijd.

Kernwoorden uit de franciscaanse spiritualiteit zoals armoede en nederigheid, barmhartigheid en mededogen, gehoorzaamheid, boete en bekering, waaraan voor veel mensen vaak negatieve connotaties kleven, worden hier in hun diepe betekenis belicht en blijken dan ook voor onze tijd alles met echte vrijheid en vreugde, met een rijke en uiterst actuele christelijke levenskunst te maken te hebben.

Een rijk boek waarvoor we de samenstellers en Sigismund Verheij en Theo Zweerman dankbaar moeten zijn! Recht doen aan dit boek vraagt wel een aandachtige en na-denkende lezing!

Br. Adri Geerts.

Verheij Sigismund, Naar het land van de levenden. Regel van Franciscus van Assisi voor de minderbroeders, Valkhof Pers, 2007.

Zowat een eeuw na de dood van Franciscus schreef Angelo Clareno dat Franciscus letterlijk neerschreef wat Christus hem dicteerde. Dit zou zijn ‘regel’ geworden zijn.

Zulke beweringen vond men in die tijd wel meer. In werkelijkheid was een regel echter het product van lang zoeken en uitproberen.

Het is een van de grote verdiensten van de Nederlandse minderbroeder Sigismund Verheij dat hij getracht heeft dit ‘zoeken’ voor ons uit te schrijven.
In feite is dit boek na zijn dood voor een groot deel samengesteld uit de vele artikels die hij in voorbereiding op een boek heeft uitgeschreven. Gerard Ris, André Jansen en Francine Demarcin hebben zich daarvoor aan het werk gezet. Met als resultaat voorliggend boeiend boek.

Wanneer Franciscus en zijn eerste broeders in 1209 met een ‘oerregel’ naar paus Innocentius III trokken kregen zij van de kerkvorst de opdracht hun leven uit te schrijven in een heuse regel. Al gaande de weg, want hun manier van leven was grondig verschillend van de andere religieuzen van die tijd, hebben zij dit gedaan. Hun eerste levenswijze was ‘een proces van zoeken, mislukken en geleidelijk ontdekken.’ Regelmatig kwamen zij na hun preektochten in een ‘kapittel’ samen om wat ze ervaren hadden, neer te schrijven. Zo is langzaam aan hun regel tot stand gekomen. In 1221 hadden zij reeds heel veel, en heel boeiend, materiaal verzameld. In 1223 werd, na grondige redactie, hun regel definitief kerkelijk goedgekeurd.

In ‘Naar het land van de levenden’ ‘heeft Sigismund deze eeuwenoude regel bevrijd uit de sfeer van de vrome teksten en heeft hij het oorspronkelijke, evangelische levensmodel opengelegd en geactualiseerd.’

We zijn hem, en de redactieleden, er heel dankbaar voor.

Br. Jan Wouters.