In deze spreuk legt Franciscus een terke band tussen onze houding tegenover onze medemens en onze houding tegenover God. Wij dienen dezelfde houding aan te nemen tegenover onze medemens als tegenover God.

“Franciscus zorgde niet alleen zelf graag voor melaatsen, maar had ook bepaald dat de broeders  van zijn orde, overal ter wereld waar zij gingen of stonden, melaatsen verzorgden uit liefde voor Christus, die omwille van ons als een melaatse beschouwd wilde worden. Zo verpleegden de broeders van een verblijf dichtbij dat van Franciscus, in een hospitaal de melaatsen en andere zieken. Nu was een van die melaatsen zo ongeduldig en eigenwijs en zo onhebbelijk, dat iedereen ervan overtuigd was dat hij door de duivel bezeten was, en dat was hij inderdaad. Hij bruuskeerde iedereen die hem ver-pleegde met schelden en slaan, en wat erger was, hij vloekte op zo’n schandelijke manier tegen de gezegende Christus en zijn allerheiligste moeder de Maagd Maria, dat er niemand meer te vinden was die hem kon of wilde verzorgen. En hoewel de broeders uit alle macht probeerden elke smaad en krenking jegens hemzelf gelaten te ondergaan, om de verdiensten van hun geduld te laten groeien, verdroeg hun geweten de beledigingen van Christus en zijn Moeder niet, zodat ze besloten deze melaatse geheel aan zijn lot over te laten. Dat wilden ze echter niet doen zonder Franciscus, die toen in een naburig verblijf was, voor de goede orde daarvan op de hoogte te stellen. Toen ze hem verslag hadden gedaan, ging Franciscus naar de verdorven melaatse toe.

Franciscus zelf vertelt in zijn ‘Testament’ hoe zijn contacten met melaatsen heel zijn leven overhoop gooiden. Geen wonder dat deze mensen hem daarna zo ter harte gingen. Hij wilde dat diegenen die toetraden tot de Mindere Broeders melaatsen zouden gaan verzorgen. In het boekje ‘De Fioretti, verhalen over Sint Franciscus’ uit 1380 staat daarover een verhaal. Op 2 oktober hebben wij dat samen gelezen. Het werd een verrijkend gesprek. Vanuit die uitwisseling vertel ik het verhaal. Niet ver van waar Franciscus was, verplegen enkele broeders melaatsen. Maar één zieke is werkelijk onhebbelijk, ongeduldig, eigenwijs. Hij slaat zelfs wie hem verzorgen. In plaats van hen dankbaar te zijn, scheldt hij hen uit. Dat alles kunnen de broeders nog wel verdragen; het is voor hen ook een goede oefening om geduldig te leren zijn. Maar dat hij ook scheldt en vloekt  tegen Jezus, tegen Maria, wordt voor hen echt te zwaar. Dat kwetst hen in hun geloof, in hun liefde voor Jezus. Hij lijkt voor hen een bezetene. Daarom willen zij hem liever laten vallen. Waarom? Kunnen zij het gewoon niet meer aan? Willen zij daardoor die man straffen? Of denken zij aldus Jezus en Maria tegen die vervloekingen te verdedigen? Of hopen zij hem daardoor tot redelijkheid te dwingen? Met dat probleem gaan zij naar Franciscus. Zijn reactie is merkwaardig. Hij beluistert hen. Hij hoort hoe de duivel beide partijen in zijn macht krijgt: de zieke langs zijn opstandigheid tegen alles en allen, de broeders langs hun onmacht en ergernis. Franciscus laat zich echter door hem niet vangen. Hij weet immers maar al te goed hoe die te werk gaat. In de regel van 1221 schreef hij het zo: “En alle broeders moeten uitkijken dat zij vanwege de zonde of het kwaad van een ander zich opwinden of boos worden, want de duivel wil door de misstap van een enkeling velen in het verderf storten.” (1RegMB 5,7). Dat wil hij nu niet verder meer laten gebeuren. In plaats van over die man gaat hij mét hem praten. En wat hij ten diepste op het oog heeft, zegt hij hem: “God geve u vrede”. En hij voegt er direct “mijn dierbare broeder” bij: waarmee hij aangeeft dat hij hem als een gelijke ziet met wie hij een band heeft en wil hebben. De melaatse spuwt meteen zijn gal uit: hij is kwaad op God en verafschuwt zijn eigen lichaam. Franciscus reageert rustig en open, niet onthutst, niet verontwaardigd, niet geërgerd. Hij laat de man echt uitspreken. En de melaatse laat zich zo maar niet troosten. “En die broeders van U die mij zouden moeten verzorgen, doen het ook verkeerd.”Franciscus begrijpt hoe zwaar die mens het heeft én dat de duivel die gevoelens aanvuurt en gebruikt. En hij begrijpt: ik moet nu eerst bidden voor hem en voor mezelf. En hij zonderde zich een tijdje af. Na dit gebed gaat hij terug naar de man en zegt: “ik wil je graag zelf verplegen, aangezien je over anderen niet tevreden bent.” - “Was mij dan van kop tot teen, want ik stink zo erg dat ik mijzelf niet kan uitstaan” is het antwoord. Meteen maakt hij water warm en giet er ook nog, als een extraatje, geurige kruiden bij. Overal waar hij hem – met veel liefde – wast, verdwijnt de melaatsheid. Bij het zien van dit alles geneest nu ook zijn ziel van wrok, ongeloof, verbittering…en hij drukt zijn spijt en berouw uit. Franciscus doet nu weer iets merkwaardigs. Waar wij misschien trots zouden zijn op onze goede aanpak met goed resultaat en wachten op een gemeend dankwoord, trekt hij zich vlug terug in de eenzaamheid om God te danken. Hij vindt immers dat Hem alle dank en eer toekomt. Daarom onttrekt hij zich aan de mensen die het allemaal aan hem willen toeschrijven. Terwijl wij dit verhaal, stuk voor stuk, samen bespraken, was het alsof wij in een spiegel aan het kijken waren. Een spiegel – evenals dit artikel – dient om ons te tonen hoe wijzelf nu echt zijn. Franciscus biedt ons hier een alternatief, een perspectief aan van geloof in mensen, in God, in een evangelische houding. Hij geve U vrede.